Inhoudsopgave:
Hoofdstuk
1: Stichting Circus Rotjeknor
1.1
Visie, missie en doelstellingen
1.3
Positionering in de Rotterdamse culturele sector
1.4 Nationale en internationale samenwerking
Hoofdstuk
2: Circus Rotjeknor in de periode 2005-2008
2.1 De werkzaamheden van
Circus Rotjeknor
Hoofdstuk
3: Plannen van Circus Rotjeknor in de periode 2009-2012
1. Een omgeving
creëren waar kinderen het circusspel volop kunnen spelen
2. Het circus
bereikbaar maken voor een zo breed mogelijke groep kinderen uit de samenleving
3.
Deskundige begeleiding aan kinderen bieden
4. Bekendheid geven aan deze unieke manier van werken
Circus als de kunst van het
vermaak: ademloos kijken naar de koorddansact of het gejongleer. Lachen om de
komische momenten en applaudisseren als de kleinste van het team de top van de
menselijke piramide bereikt. Maar ook circus als de ernst van het vermaken:
oefenen en ploeteren met die kegels die alsmaar willen vallen, en het koord dat
smaller is, veel smaller, als je erop staat. De droom van het vermaken van het
publiek, en de noodzaak om je dan met plezier en grote inzet te wijden aan het
uitproberen en oefenen. Kun je het mooier verzinnen voor kinderen? De droom van
het applaus en de positieve inzet die daarbij hoort om het applaus te kunnen
verwerven. De lol in het spel, de wil om door te zetten tot je iets beheerst, de
betrokkenheid van de docenten om je te begeleiden tot waar je wilt komen.
Circus Rotjeknor is het
Rotterdamse jeugdcircus waar duizenden kinderen jaarlijks hun dromen kunnen
botvieren en hun inzet kunnen testen. Waar zij spelend leren om samen te werken,
hun talenten te ontwikkelen, en dat soms letterlijk met vallen en opstaan. Waar
zij leren om vol te houden als het “niet zo maar lukt” (en dat doet het
zelden) en volop te genieten als het je wel gelukt is. Welke leeftijd of
achtergrond zij ook hebben, want de taal van het circus is internationaal en van
alle (leef)tijden!
Als naamgenoot en verre nazaat
van een van de grondleggers van het circus in Nederland
is het mij een historische eer u namens het bestuur het Beleidsplan
Circus Rotjeknor 2009-2012 te mogen introduceren. En daarbij geldt nog altijd
wat op de oudst bekende prent (eind 17e eeuw) stond waarmee het publiek op de
‘Hollandsche Kermissen’ tot bezoek aan de tent werd verleid:
“Magito met al zijn Gekken
Kunnen Uw tot vreugd
verstrekken.” [1]
Theo Magito
November 2007
Dit jaar bestaat Circus
Rotjeknor 15 jaar. Wat in 1992 begon met een groep van 24 kinderen is met 375
vaste artiesten uitgegroeid tot het op een na grootste jeugdcircus in Nederland.
Als Rotterdams jeugdcircus richt Circus Rotjeknor zich op alle kinderen uit
Rotterdam en omgeving. Jaarlijks doen er ruim 12.000 kinderen mee aan de
circusactiviteiten. De werkwijze van Circus Rotjeknor is uniek en maakt het voor
iedereen mogelijk om met circus bezig te zijn. Zo organiseert Circus Rotjeknor
activiteiten voor meervoudig gehandicapten en is het tevens een broedplaats voor
toptalent.
Een eigen plek
Momenteel staat Circus
Rotjeknor voor een cruciaal punt in de ontwikkeling. Tot nu toe werden de
circuslessen gegeven in een buiten schooltijden gehuurde gymzaal. De huidige
gymzaal staat op het punt gesloopt te worden en er is dringend behoefte aan een
adequate circus oefenruimte. De groei, het aanzien, het grote bereik en de
maatschappelijke betekenis maken het allemaal waard dat er een mooie voorziening
komt waar, in de komende jaren, duizenden kinderen en jongeren bijzonder veel
plezier aan zullen beleven. Circus Rotjeknor kan vanuit een eigen plek, nog meer
dan voorheen, een uitstekende bijdrage leveren aan het aantrekkelijk maken van
de stad Rotterdam.
Interessante ontwikkelingen
Circus Rotjeknor heeft
bijgedragen aan interessante ontwikkelingen op circusgebied in Nederland en in
Rotterdam. Wat de voorstellingen betreft, gebruikmakend van theaterspel en live
muziek, speelt Circus Rotjeknor een voortrekkersrol voor andere jeugdcircussen.
In Nederland werken de jeugdcircussen steeds meer samen. De kwaliteit en het
aantal jeugdcircussen neemt toe. Een gevolg van deze ontwikkeling is dat er
sinds kort in Nederland twee HBO-circusopleidingen bestaan waaronder een in
Rotterdam. De beleidsmatige belangstelling voor circus neemt toe. Rotterdam
onderzoekt momenteel of het ‘Circusstad van Nederland’ kan worden.
Circus Rotjeknor, kenniscentrum
Een andere ontwikkeling die
waar te nemen is, is dat het circusspel steeds meer ontdekt wordt als activiteit
die bij uitstek geschikt is om kinderen en jongeren op een plezierige,
creatieve, positieve en sportieve manier met elkaar samen te laten werken. De
mogelijkheden van het circusspel maken de activiteit bijzonder geschikt om in te
voeren in de bredeschool en de kindvriendelijke wijken. Circus Rotjeknor wil
vanuit de jarenlange ervaring de rol van kenniscentrum de komende jaren verder
uitbouwen met nog meer lessen in circusspel-begeleiding.
Mooie woorden
‘Rotterdam durft’,
‘Jongerenhoofdstad van Europa’, Rotterdam Circusstad van Nederland’,
‘Geen woorden maar daden’, het zijn allemaal slogans waar Circus Rotjeknor
een passende invulling aan weet te geven.
Mooie plannen
De plannen van Circus Rotjeknor
zijn ambitieus. Gezien de grote belangstelling en de interessante mogelijkheden
denken we op een goede manier in een grote behoefte te kunnen voorzien.
Johan Both (oprichter /
directeur)
In 1992 werd Stichting
Circus Rotjeknor opgericht als rechtspersoon voor hét jeugdcircus uit
Rotterdam. Circus Rotjeknor bestaat nu uit 375 vaste deelnemers en is
uitgegroeid tot het een na grootste jeugdcircus in Nederland. In Rotterdam weet
Circus Rotjeknor jaarlijks vele duizenden kinderen te bereiken met het
circusspel. Dit maakt dat Circus Rotjeknor niet meer weg te denken valt uit de
Rotterdamse maatschappij. De visie, de aanpak en de doelstellingen blijken in de
praktijk uitstekend te werken. Circus Rotjeknor zal de komende jaren, net als
voorheen, een bijdrage leveren aan interessante ontwikkelingen op circusgebied.
Circus Rotjeknor ziet
in circus een spel met unieke mogelijkheden om bij te dragen aan een positieve
ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het circus biedt een uitdagende omgeving
waar kinderen en jongeren op een plezierige en creatieve manier met elkaar
samenwerken. De eigenheid en de mogelijkheden van de deelnemers staan centraal
bij Circus Rotjeknor en dat maakt het circus tot een spel waar iedereen, op
verschillende niveaus, aan mee kan doen. De uitnodigende creatieve aanpak van
Circus Rotjeknor levert naast een grote betrokkenheid ook speelse theatrale
voorstellingen op. Logisch voortkomend uit de werkwijze van Circus Rotjeknor,
maar uniek voor een jeugdcircus, is dat er bij de theatervoorstellingen gebruik
gemaakt wordt van live muziek.
De pedagogische
doelstelling staat in de statuten als volgt geformuleerd:
’Het bevorderen van de sociale, emotionele, creatieve en motorische
ontwikkeling van kinderen van zes tot zestien jaar doormiddel van het
circusspel.’
De leeftijdsgrens is
vanwege de grote betrokkenheid van de oudere deelnemers inmiddels opgeschoven
naar 20 jaar. De doelstelling zelf is onverminderd van kracht.
Om de doelstelling te
bereiken, zo staat eveneens beschreven in de statuten, wil Circus Rotjeknor:
-
Een omgeving creëren waar kinderen het circusspel volop kunnen spelen
-
Circusspel bereikbaar maken voor een zo breed mogelijke groep kinderen uit de
samenleving
-
Deskundige begeleiding aan kinderen bieden
-
Bekendheid geven aan deze unieke manier van werken
De vier genoemde
punten zullen verderop in het beleidsplan nader worden uitgewerkt.
Circus Rotjeknor is
een Rotterdams jeugdcircus en richt zich daarom primair op kinderen en jongeren
uit Rotterdam en omgeving. Om zoveel mogelijk en een zo breed mogelijke groep
kinderen te bereiken wordt het circusspel in verschillende, specifiek op de
doelgroep afgestemde, vormen aangeboden.
Aan de kerngroepen
doen vooral de kinderen mee die zich langduriger aan het circus willen
verbinden. Voor heel wat jongeren biedt dit een belangrijk deel van hun vrije
tijdsbesteding. Veel van de jongeren doen meer dan 10 jaar met grote
betrokkenheid mee aan het circus. Het circusspel blijkt onbegrensd te zijn en
gaat veel verder dan alleen maar kunstjes leren. Met veel inbreng en
creativiteit van de artiesten worden er circusvoorstellingen gecreëerd die
uitgevoerd worden in diverse theaters.
Omdat de behoefte aan
het incidenteel volgen van een circusles groot bleek, organiseert Circus
Rotjeknor ook losse ‘kennismakingslessen’. Deze lessen vinden al 10 jaar
lang via het Jeugdvakantiepaspoort in samenwerking met Sport en Recreatie
plaats. De laatste jaren worden deze lessen ook aangeboden via de Rotterdampas.
Door beide initiatieven wordt de drempel om mee te doen aan Circus Rotjeknor
verlaagd en bereiken we een bredere doelgroep. Voor incidentele deelnemers
vinden er tegenwoordig ook circusworkshops plaats in de Rotterdamse Schouwburg.
Als nieuwe kerngroep
is twee jaar geleden ‘Club Speciaal’ gestart. Dit is een speciale groep voor
kinderen met een verstandelijke beperking. Voorheen konden kinderen uit deze
doelgroep alleen incidenteel meedoen aan het circusspel wanneer Circus Rotjeknor
bij hun op school langskwam. Nu de kinderen ook langduriger mee kunnen doen zijn
de effecten veel diepgaander. In plaats van een keertje meedoen zijn ze
nu zelf artiest.
Naast de groep met
verstandelijk beperkte kinderen heeft Circus Rotjeknor, via de
samenwerkingsverbanden met scholen en andere instellingen, zeer goede ervaringen
in het werken met kinderen met andere beperkingen zoals blinden en
slechtzienden, doven en slechthorenden en lichamelijk en meervoudig gehandicapte
kinderen. Omdat de huidige oefenruimte vanwege de drempels en het ontbreken van
juiste voorzieningen ongeschikt is om deze kinderen te ontvangen, zijn
activiteiten voor kinderen met een lichamelijke handicap (nog) niet opgenomen in
de kerngroepen.
Het blijkt dat maar
weinig allochtone kinderen zich aanmelden om mee te doen aan de vaste
kerngroepen. Het zelfs gratis aanbieden van de activiteit heeft niet geleid tot
een grotere deelname. De drempel om langdurig aan een circusclub verbonden te
zijn is kennelijk te groot. Om toch de doelgroep van allochtone kinderen te
bereiken zet Circus Rotjeknor zich in om activiteiten aan te bieden in het kader
van de brede school. Op de Talmaschool in Crooswijk loopt een langdurig project
dat financieel ondersteund wordt door Jantje Beton. In Delfshaven verzorgt
Circus Rotjeknor gedurende het hele schooljaar circuslessen voor kleuters en op
diverse scholen draait een korte serie circuslessen.
Naast de activiteiten
op de scholen biedt Circus Rotjeknor het circusspel ook aan in buurthuizen en op
straat. Op deze manier draagt Circus Rotjeknor bij aan het kindvriendelijker
maken van wijken. De behoefte aan mensen die het circusspel kunnen begeleiden is
zo groot dat Circus Rotjeknor mensen hiervoor opleidt. Zo werkt Circus Rotjeknor
bijvoorbeeld samen met medewerkers van Thuis Op Straat. Samen met Circus
Rotjeknor worden er activiteiten opgezet waardoor nog meer kinderen worden
bereikt.
Circus Rotjeknor is een
broedplaats voor talent. Het is gebleken dat Circus Rotjeknor uitstekende
mogelijkheden biedt voor het ontwikkelen van talenten. Vrijwel jaarlijks stromen
er artiesten door naar het professionele werkveld of een professionele
circusopleiding. Voorheen reisden de jongeren naar Frankrijk, Engeland,
Denemarken en Rusland maar tegenwoordig kunnen ze voor een opleiding ook in
Nederland terecht. Bij de Ateliers, die bestaan uit zeer gemotiveerde kinderen
en jongeren, wordt veel aandacht besteed aan het ontwikkelen van talenten. De
jongeren die meer met circus bezig willen zijn, krijgen de gelegenheid om vaker
les te krijgen en te oefenen. Er worden speciale lessen in jongleren en
acrobatiek aangeboden en er zijn vrije oefenavonden.
Interessant aan de
circusactiviteiten is dat Cultuur, Sport, Welzijn en Onderwijs erin verankerd
zijn. Juist de combinatie van de diverse aspecten biedt de grote hoeveelheid aan
mogelijkheden waardoor Circus Rotjeknor in alle sectoren actief is. Voor de
culturele sector passen de activiteiten van Circus Rotjeknor het meest bij de
functie: ‘Cursusaanbod (amateur) theater’. Het zou mooi zijn als,
aansluitend bij de ontwikkelingen van de laatste jaren, bij een volgend
Cultuurplan de functie ‘Cursusaanbod (jeugd)circus’ aan te kruisen is.
Binnen de culturele
sector werkt Circus Rotjeknor samen met de SKVR tijdens het jaarlijkse project
‘Kunstkijken’. Twee weken lang komen groepen kinderen op bezoek voor een
circusles. Ze ontdekken, oefenen en laten aan elkaar zien wat ze geleerd hebben.
Deze activiteit biedt een zeer goede gelegenheid voor kinderen om actief bezig
te zijn met het creëren van circuskunst.
In theater Hal4 treedt
Circus Rotjeknor jaarlijks op met alle vaste circusgroepen. Er vinden vaak
meerdere ‘presentatieweekenden’ plaats. Een enkele keer wordt een
voorstelling gespeeld in het Hofpleintheater. Dit is dan op het einde van het
seizoen en wanneer er iets bijzonders te doen is. Zo vond er in 2001 een
jeugdcircusfestival plaats waar andere Nederlandse jeugdcircussen aan meededen
en in 2006 was er een Marokkaans jeugdcircus op bezoek. In de Rotterdamse
Schouwburg is Circus Rotjeknor tegenwoordig steeds vaker te zien. In de grote
zaal werden de jubileumvoorstellingen gespeeld en in de herfstvakantie van 2007
speelde Circus Rotjeknor voorstellingen als onderdeel van het circusfestival.
Het 15 – jarig bestaan van Circus Rotjeknor zal eveneens plaatsvinden in de
Rotterdamse Schouwburg.
Omdat steeds meer
artiesten van Circus Rotjeknor doorstroomden naar een professionele opleiding en
daarvoor alleen terecht konden in het buitenland ontstond het plan een
dergelijke opleiding in Rotterdam op te richten. In september 2005 is bij de
Hogeschool voor de Kunsten ‘Codarts’ een circusopleiding op HBO-niveau van
start gegaan. Drie oud-artiesten van Circus Rotjeknor volgen momenteel de
opleiding. Circus Rotjeknor werkte mee aan de totstandkoming van de opleiding
‘Circus Arts’ door materialen, ruimte en mensen beschikbaar te stellen. De
samenwerking zal de komende jaren verder uitgebouwd worden.
Al vanaf de oprichting
van Circus Rotjeknor is er intensief samengewerkt met andere Nederlandse
jeugdcircus zoals Circus Elleboog uit Amsterdam en Circus Jopie uit Utrecht.
Artiesten van Circus Rotjeknor deden mee aan gezamenlijke uitwisselingen. In
2002 werd Circomundo opgericht, een organisatie met als doel de circuskunsten in
Nederland te ondersteunen. Circus Rotjeknor vindt het belangrijk om te
investeren in samenwerking en is vanaf het begin betrokken bij de inrichting en
uitvoering van de taken van Circomundo. De totstandkoming van een netwerk van
Nederlandse jeugdcircussen en het ‘Werkdocument Jeugdcircus’ zijn twee van
de resultaten die bijdragen aan de professionalisering van de jeugdcircussen in
Nederland.
Vanuit de
samenwerkende Nederlandse jeugdcircussen en met ondersteuning vanuit Circomundo
worden er regelmatig uitwisselingen georganiseerd waar jongeren aan meedoen.
Voor docenten worden er activiteiten georganiseerd in het kader van
kwaliteitsbevordering.
Toen Circus Rotjeknor
nog maar een paar jaar bestond kwam Circus Ethiopia op bezoek. Het Ethiopische
jeugdcircus maakte enorm veel indruk en was zeer inspirerend voor de
ontwikkeling van Circus Rotjeknor. In de jaren die volgden is er intensief
samengewerkt. Circus Ethiopia toerde regelmatig door de wereld. Bij de bezoeken
aan Nederland vond er altijd een ontmoeting plaats met Circus Rotjeknor. Ook
zijn er Rotjeknor-artiesten in Ethiopië geweest voor een bezoek aan het circus.
Via het Wereld Kinderfestival heeft Circus Rotjeknor nog steeds regelmatig
uitwisselingen met buitenlandse circusgroepen. In 2005 vond zo’n uitwisseling
plaats in Marokko. Circus blijkt een prachtig communicatiemiddel voor de
jongeren. Binnen korte tijd zie je de jongeren dansen, lachen, jongleren en
piramides met elkaar bouwen. De taal blijkt geen enkele barrière te vormen. De
leergierige houding van Circus Rotjeknor bij de internationale uitwisselingen is
opmerkelijk. Wederzijds respect speelt hierbij een belangrijke rol.
In oktober 2005 is in
Berlijn tijdens een internationale conferentie van jeugdcircussen N.I.C.E
(Network of International Circus Exchange) opgericht. Momenteel zijn er
uit 15 landen jeugdcircussen vertegenwoordigd, waaronder Circus Rotjeknor. Het
netwerk organiseert jaarlijks een internationale bijeenkomst en biedt
ondersteuning bij uitwisselingsprogramma’s en festivals. Via N.I.C.E.
onderhoudt Circus Rotjeknor veel internationale contacten. De uitwisseling
‘Quelle Cirque’ in Frankrijk met Belgische en Franse jeugdcircussen is hier
een voorbeeld van.
Circus Rotjeknor heeft
in de afgelopen periode bijgedragen aan en geprofiteerd van interessante
ontwikkelingen op circusgebied. De Nederlandse jeugdcircussen professionaliseren
zich en werken daarbij steeds meer samen. In Nederland zijn er twee HBO
circusopleidingen van start gegaan. Een nieuwe vorm van circus waarin de dieren
plaats hebben gemaakt voor een integratie circusacts met dans, muziek, mime en
theater geniet een groeiende belangstelling. De stroming wordt ook wel aangeduid
met de term ‘Cirque Nouveau’ omdat de oorsprong van deze nieuwe vorm van
circus in Frankrijk ligt en het met name de Franstalige landen zijn waar de
ontwikkelingen plaatsvonden. De laatste jaren tonen veel circussen meer
maatschappelijke betrokkenheid. Wereldwijd vinden er circusactiviteiten plaats
voor kansarme kinderen. Cirque du Soleil heeft een uitgebreid sociaal programma
en ondersteunt de wereldwijde projecten. Typerend voor de groeiende
belangstelling voor het circus is dat het jaar 2006 door het Centrum voor
Volkscultuur was uitgeroepen tot ‘Jaar van het Circus’. Een resultaat van
dit circusjaar is dat er jaarlijks in april een nationale ‘Dag van het
Circus’ zal plaatsvinden. In Rotterdam wordt momenteel onderzocht of de stad
in 2009 Circusstad van Nederland kan worden.
De activiteiten van Circus
Rotjeknor zijn in te delen in drie soorten: de circusclubs, de
voorstellingen en de circusprojecten. De circusclubs zijn de vaste
groepen, ook wel de kerngroepen genoemd. De optredens worden gespeeld door de
deelnemers van de circusclubs. De circusprojecten zijn de activiteiten die
Circus Rotjeknor voor andere instellingen uitvoert.
De kerntaak van Circus
Rotjeknor is het verzorgen van circusactiviteiten voor de circusclubs. Dit zijn
de vaste groepen waarin kinderen circusles krijgen. De gymzaal van de Jan
Prinsschool wordt voor deze lessen buiten schooltijd volledig ingevuld. De
opslagruimte bestaat uit een zeecontainer die met een schuifdeur op de gymzaal
aangesloten staat. De oefenruimte is zeer goed bereikbaar maar mogelijkheden om
de ruimte optimaal in te richten voor het circusspel zijn er niet. Een groot
probleem is dat het gebouw medio 2008 gesloopt gaat worden om plaats te bieden
aan de toekomstige markthal.
De circusclubs bestaan
uit groepen van maximaal 30 kinderen die op leeftijd en circuservaring zijn
ingedeeld. De groepen die regelmatig optreden worden Ateliers genoemd. In 2005
werkte Circus Rotjeknor met twee Ateliers en vanaf september 2006 met drie. Voor
kinderen met een verstandelijke beperking bestaat er vanaf september 2006 een
‘Club Speciaal’.
Regelmatig zijn de
resultaten van Circus Rotjeknor te zien in de voorstellingen die gegeven worden.
De voorstellingen variëren van presentaties van hetgeen geleerd is tot en met
een complete circustheatervoorstelling voorzien van zelfgemaakte en live
gespeelde muziek. Ieder jaar organiseert Circus Rotjeknor optreedweekenden in
theater Hal4 waarbij alle groepen een voorstelling spelen.
Hieronder de
bijzondere optredens van de afgelopen jaren:
Het jaar 2005
begon met optredens in Amsterdam waar Circus Rotjeknor deelnam aan Tumulto, een
uitwisselingsweek van de vier grootste jeugdcircussen van Nederland. In januari
was er een optreden tijdens de sponsoravond van de Rotterdamse Schouwburg. In
mei deed Circus Rotjeknor mee aan het moederdagconcert van het Rotterdamse
Jeugdsymfonie Orkest in de Doelen. In juni stond Circus Rotjeknor in het
Hofpleintheater samen met een Marokkaans jeugdcircus dat op bezoek was. In het
najaar van 2005 toerde een groep van 10 Rotjeknor-artiesten en muzikanten door
Marokko met theatervoorstellingen voor scholen en diverse buitenoptredens. De
uitwisseling met het Marokkaanse Souk Circus werd georganiseerd door het Wereld
Kinderfestival.
Omdat 2006 was
uitgeroepen tot ‘Het jaar van het Circus’ ging Circus Rotjeknor dat jaar van
start met de ‘Grote Circus Rotjeknordag’, een dag waarop een voorstelling
werd gemaakt en gespeeld waar 250 artiesten aan meededen. Op 1 april vond de
‘Dag van het Jaar van het Circus’ plaats in Utrecht. Circus Rotjeknor deed
mee aan de grote parade en speelde meerdere acts in de tenten. Diverse artiesten
maakten met elkaar ook eigen acts waarmee ze regelmatig optraden. Zo wonnen drie
meiden met ‘Trio Liquide’ een hoofdprijs tijdens de Kunstbende. In de
zomervakantie was Circus Rotjeknor in Frankrijk om samen met een Belgisch en
Frans jeugdcircus voorstellingen te spelen. In november speelde Circus Rotjeknor
met dezelfde groepen een voorstelling in Brugge.
In 2007 werkte
Circus Rotjeknor samen met een groep jonge blaasmuzikanten ‘De Zeeuwse
Fanfare’ aan een gezamenlijke voorstelling in het kader van het Wereld
Kinderfestival. Er vonden diverse optredens plaats door heel het land. Het
laatste optreden vond plaats op het Nieuwe Circusfestival Circo Circolo. In
oktober organiseerde de Rotterdamse Schouwburg het eerste Rotterdamse
Circusfestival. Circus Rotjeknor deed hieraan mee met workshops voor kinderen en
met voorstellingen voor publiek. De ‘Wachtende Mannetjes’ was een bijzonder
project dat onder auspiciën van Circus Rotjeknor werd uitgevoerd door drie oud
artiesten van Circus Rotjeknor. Femke Monteny (afgestudeerd dramadocent en
tegenwoordig werkzaam bij Circus Rotjeknor) regisseerde twee jongeren Yannick
Greweldinger (student mime-opleiding) en Joris de Jong (student Circus Arts) met
een theatervoorstelling die in oktober gespeeld werd in Lantaren/Venster.
Voor 2008 staan
als hoogtepunt drie lustrumvoorstellingen geprogrammeerd in de grote zaal van de
Rotterdamse Schouwburg. Aan deze voorstellingen zullen alle artiesten van Circus
Rotjeknor meedoen. In juni treedt Circus Rotjeknor In de Rotterdamse Schouwburg
op bij een circusconcert van het Rotterdams Symfonisch Blaasorkest. Circus
Rotjeknor doet ook mee aan het project ‘Hoog Toerental’ waarbij jonge,
veelbelovende, circusartiesten van 15 – 22 jaar uit heel Nederland samen een
voorstelling maken onder leiding van een professionele regisseur. Natuurlijk
wordt er weer opgetreden in Jeugdtheater ‘De Krakeling’ in Amsterdam en
staan we met zeven voorstellingen een weekend in theater Hal4.
Via de circusprojecten
bereikt Circus Rotjeknor een groot aantal kinderen van de Rotterdamse
samenleving. Het aanbod van Circus Rotjeknor is gericht op Rotterdam en omgeving
en bijzondere aandacht is er voor de speciale doelgroepen. Het grootste deel van
de projectactiviteiten bestaat uit circusdagen die op scholen plaatsvinden. In
één dag wordt er gespeeld, geoefend en een voorstelling gespeeld waar maximaal
200 kinderen aan meedoen. Naast de basisscholen vinden de projecten ook plaats
in het speciaal onderwijs en het middelbaar onderwijs. Een heel bijzonder
project vond er in mei 2007 plaats met een circusdag voor 300 meervoudig
gehandicapte kinderen van Mytylschool ‘De Brug’. Aan het project werkte 25
vrijwilligers mee van de Fortisbank.
Naast de circusdagen
verzorgde Circus Rotjeknor, meestal als onderdeel van festiviteiten,
circusspeelplaatsen waar kinderen vrij kunnen oefenen. Bij het jeugdvakantieland
in AHOY werd de circusspeelplaats gecombineerd met presentaties van artiesten
van Circus Rotjeknor.
De laatste jaren wordt
Circus Rotjeknor steeds vaker benaderd om lessen te verzorgen in het kader van
de Brede School. Met ondersteuning van Jantje Beton worden er lessen
georganiseerd op de Talmaschool in Crooswijk. In Rotterdam-Zuid instrueerde
Circus Rotjeknor buurthuismedewerkers zodat die zelf circusactiviteiten konden
gaan aanbieden aan basisscholen in de buurt. Op deze manier wordt indirect het
bereik van Circus Rotjeknor vergroot.
In het voorjaar van
2008 werkt Circus Rotjeknor mee aan een gezamenlijk project van alle Rotterdamse
Kunstzinnige basisscholen. Iedere
school maakt een eigen circusvoorstelling en met elkaar maken alle scholen samen
een afsluitende voorstelling.
De komende jaren wil Circus
Rotjeknor zijn positie binnen de culturele sector versterken. Het is gebleken
dat het circus in een behoefte voorziet. Er is veel belangstelling voor het
circusspel en het blijkt een uitstekend middel om een bijdrage te leveren aan de
ontwikkeling van kinderen. De hoeveelheid kinderen en jongeren die de afgelopen
jaren actief heeft deelgenomen aan het circus is enorm. De komende jaren wil
Circus Rotjeknor zich inzetten om aan de nog altijd groeiende belangstelling te
voldoen. Met een nieuwe oefenruimte wil Circus Rotjeknor de mogelijkheden van
het circusspel flink uitbreiden.
De komende jaren zal Circus Rotjeknor
zich met hetzelfde enthousiasme inzetten om zoveel mogelijk Rotterdamse jeugd
deel te laten nemen aan het circusspel. Dat betekent dat Circus Rotjeknor in
heel de stad actief zal zijn op scholen, in buurthuizen, op pleinen en bij
festivals. Naar verwachting zullen er aan deze activiteiten jaarlijks rond de
17.500 kinderen en jongeren meedoen. Wat aantal toeschouwers aan de
voorstellingen betreft verwachten we jaarlijks 8.500 mensen te bereiken. Hiertoe
rekenen we alleen de voorstellingen die door de vaste deelnemers van Circus
Rotjeknor gespeeld worden. Het totale publieksbereik, inclusief deelnemers en
publiek bij de projecten op locatie, komt ruim boven de 40.000 bezoeken per
jaar.
De pedagogische uitgangspunten van
Circus Rotjeknor, een bijdrage leveren aan de ontwikkelingen van kinderen, zijn
bepalend voor de invulling van alle activiteiten en taken van het circus.
In de statuten zijn vier hoofdtaken
geformuleerd:
Circus
Rotjeknor houdt deze hoofdtaken altijd goed in de gaten en wil, daar waar het
kan, voortdurend de kwaliteit ervan verbeteren. In de volgende paragrafen zal
iedere hoofdtaak, met de bijbehorende plannen, worden toegelicht.
Bij de opbouwfase kon Circus Rotjeknor
uitstekend uit de voeten met een gymzaal die in de weekend gehuurd werd. Het
aantal deelnemers groeide snel en tegenwoordig is de gymzaal buitenschooltijden
volledig bezet. De beperkende factor in de ontwikkeling van Circus Rotjeknor is
momenteel de oefenruimte. Doordat de gymzaal waarin nu geoefend wordt binnen
schooltijden in gebruik is voor lessen van de basisschool, moet de zaal iedere
dag weer leeggeruimd worden. Veel voorzieningen die nodig zijn voor een circus
oefenruimte ontbreken. Circus Rotjeknor is flink uit zijn jasje gegroeid en het
vinden van een adequate oefenruimte is van groot belang voor een verdere
ontwikkeling.
Een circus oefenruimte moet vooral een
plek zijn waar je goed en veilig kan oefenen. De ruimte moet ook inspirerend en
uitnodigen om creatief en sportief bezig te zijn. Enkele praktische zaken zijn
van belang. Voor het ophangen van trapezes en spannen van kabels voor het
koorddansen zijn voorzieningen nodig om goed en veilig te kunnen werken. Een
licht en geluidsinstallatie is nodig om een goede sfeer te creëren. De
oefenruimte moet toegankelijk zijn voor lichamelijk gehandicapten en voor ouders
moet er plek zijn om op hun kinderen te wachten. Graag creëert Circus Rotjeknor
de mogelijkheid om presentaties en kleine voorstellingen te spelen in de
oefenruimte waardoor kinderen meer optreedervaring op kunnen doen en de ouders
nog meer betrokken zullen raken.
Het grote voordeel van
een eigen oefenruimte zal de mogelijkheid zijn om de ruimte binnen schooltijden
te benutten. Zo kan Circus Rotjeknor veel meer scholen ontvangen dan nu het
geval is bij het jaarlijkse programma ‘Kunstkijken’ van de SKVR. Er kunnen
cursussen circusspel-begeleider plaatsvinden in een inspirerende omgeving. Er
komen meer mogelijkheden voor jongeren om hun talenten te ontwikkelen. Met een
eigen oefenruimte ontstaat tevens de mogelijkheid om bedrijven te ontvangen die
zich maatschappelijk willen inzetten voor de jeugd van Rotterdam en kan dit een
extra bron van inkomsten worden voor Circus Rotjeknor.
Eind 2005 hield Circus Rotjeknor een
enquête onder de deelnemende artiesten. Het bleek dat het grootste deel van de
kinderen uit de buurt van het circus vandaan komt. De ouders tonen grote
betrokkenheid en vinden het heel belangrijk dat het circus goed en veilig voor
kinderen te bereiken is. Van groot belang is het dat Circus Rotjeknor op een
goed met openbaarvervoer of met de fiets te bereiken plek gehuisvest is. De
huidige locatie, vlakbij station Blaak, is in dit opzicht een uitstekende plek.
De nabijheid van een openbaar vervoersknooppunt maakt Circus Rotjeknor tevens
toegankelijk voor kinderen en jongeren uit heel Rotterdam.
Met het zoeken van een geschikte
locatie is een werkgroep bij Circus Rotjeknor al een aantal jaren bezig. Twee
mogelijkheden lijken het meest geschikt.Een drijvend circusgebouw in het
Boerengat past uitstekend bij de plannen van de deelgemeente Kralingen-Crooswijk
om de oude haven op een levendige manier in te richten. Een andere mogelijkheid
is een gezamenlijke oefenruimte voor Circus Rotjeknor en de opleiding Circus
Arts. Het programma van eisen voor dit ‘circuscentrum’ is een stuk
omvangrijker. De locatie zou nog een knelpunt kunnen vormen omdat het voor
Circus Rotjeknor essentieel is dat de oefenruimte gunstig gelegen is bij een
openbaar vervoersknooppunt en makkelijk vanuit heel Rotterdam voor kinderen goed
per fiets bereikbaar.
Voor een geschikte circus oefenruimte
is een royale oppervlakte nodig van ruim 400 vierkante meter met een hoogte van
circa 7 meter. Hier kunnen een grote en een kleine zaal ingepast worden. Verder
is er kleedruimte met douches, opslagruimte en een werkplaats, ontvangstruimte
en kantoorruimte nodig. Om alles naar wens onder te kunnen brengen heeft Circus
Rotjeknor 995 vierkante meter nodig.
Op het moment van schrijven, november
2007, is het voor Circus Rotjeknor onbekend wat de toekomstige huisvesting zal
zijn. Vanwege de bouw van de overdekte markthal in het centrum van Rotterdam zal
de gymzaal waar Circus Rotjeknor oefent gesloopt worden. Langdurig overleg met
de diensten OBR, JOS, SenR, Codarts en de politiek hebben op dit moment nog niet
tot een oplossing geleid voor vervangende oefenruimte.
Omdat nog onbekend is op welke locatie
Circus Rotjeknor verder zal gaan, is het moeilijk de financiële consequenties
te overzien. In de begroting van het Cultuurplan 2009 – 2012 gaan we uit van
een stelpost die gebaseerd is op de berekeningen die we maakten voor de
drijvende oefenruimte in het Boerengat. De totale kosten van dit gebouw komen op
€ 2.900.000,- . Om op een huurprijs uit te komen van 100 euro per vierkante
meter is een investering nodig van bijna anderhalf miljoen euro. De in 2005
opgerichte Stichting Vrienden van Circus Rotjeknor onderneemt actie om de
financiering rond te krijgen. De huurprijs van 100 euro per vierkante meter is
exclusief servicekosten, onderhoud en liggeld.
Te verwachten exploitatiekosten voor
de circus oefenruimte:
Huurprijs
99.500
(€ 100,- / m2 )
Onderhoud en service
49.750
(€ 50,- / m2 )
Erfpacht /liggeld
35.000
(schatting)
Totaal:
184.250
Ook de komende jaren
zal Circus Rotjeknor zich inzetten om zoveel mogelijk kinderen actief aan het
circusspel deel te laten nemen. Iedere doelgroep zal op een specifieke manier
worden bereikt. Met de beschikking over een eigen oefenruimte kan Circus
Rotjeknor meer vaste deelnemers ontvangen. Daarnaast zal het mogelijk worden om
veel meer kinderen te ontvangen met losse activiteiten en scholen op bezoek.
Circus Rotjeknor zal
de komende jaren extra aandacht gaan besteden aan speciale doelgroepen.
Omdat de eigen oefenruimte
toegankelijk zal zijn voor gehandicapten zullen werkelijk alle drempels
weggenomen zijn om alle kinderen mee te laten doen aan het circusspel. Omdat
niet alle kinderen in de gelegenheid zijn om buiten schooltijd naar de circus
oefenruimte te komen, zal Circus Rotjeknor ook activiteiten aanbieden binnen
schooltijd.
De laagdrempelige
activiteiten die Circus Rotjeknor nu al aanbiedt in samenwerking met de dienst
Sport en Recreatie en de Rotterdampas zullen verder uitgebreid worden. Nog vaker
moeten kinderen in de gelegenheid komen om de circus oefenruimte te bezoeken.
Aan circuslessen op de
brede scholen doet een groot percentage allochtone kinderen mee. Bij sommige
scholen is dit percentage zelfs 90%. De bredeschool activiteiten bieden een zeer
goede mogelijkheid om kinderen uit achterstandssituaties te bereiken. Omdat de
vraag naar circuslessen voor de brede school zo groot is, zal Circus Rotjeknor
vanuit de expertise die er is, lessen gaan aanbieden voor
circusspel-begeleiders. Op deze manier kunnen kinderwerkers, leerkrachten en
andere volwassenen die werken met kinderen zich bekwamen in de mogelijkheden die
het circusspel biedt. De combinatie Cultuur, Sport en
Welzijn biedt zeer interessante mogelijkheden. Circus Rotjeknor kan, vanwege de
uitgebreide ervaring met het circusspel, vanuit de eigen oefenruimte de functie
van kenniscentrum uitstekend invullen. De cursussen voor circusspel begeleiding
worden, als keuzevak, aangeboden op MBO scholen en PABO’s maar ook aan
medewerkers van Thuis Op Straat. Op deze manier kan Circus Rotjeknor een enorme
betekenis hebben voor de invulling van brede schoolactiviteiten en het
kindvriendelijker maken van de wijken. Wat Circus Rotjeknor betreft wordt het
circusspel gemeengoed in heel Rotterdam en worden er op iedere brede school en
in iedere kindvriendelijke wijk circusactiviteiten georganiseerd!
Tijdens het Europese
jongerenjaar 2009 zal Circus Rotjeknor actief zijn met een project dat speciaal
gericht is op jongeren van 15 t/m 22 jaar uit achterstandssituaties. In 2006
deed Circus Rotjeknor ervaring op met deze doelgroep tijdens het project ‘Een
koud kunstje’ in samenwerking met Codarts en het Jongerenmentoraat. Bij het
beleidsthema ‘Cultuurparticipatie’ wordt hier nader op ingegaan.
Een circus oefenruimte
met betere faciliteiten zal ongetwijfeld kinderen en jongeren aantrekken met
grotere ambities. Door de kleine zaal open te stellen om extra te kunnen oefenen
krijgen de deelnemers veel meer mogelijkheden om hun talenten te ontwikkelen.
Naast de vrije oefenruimte zal Circus Rotjeknor extra aandacht besteden aan de
talenten met specialisatielessen in jongleren en acrobatiek.
In samenwerking met
andere Nederlandse jeugdcircussen wordt gewerkt aan kwaliteitsbevordering van
circusdocenten. In een gezamenlijke aanpak worden er, met ondersteuning van
Circomundo, workshops voor circusbegeleiders georganiseerd. Circus Rotjeknor is
vertegenwoordigd in de werkgroep die zich bezighoudt om de kwaliteitsbevordering
meer structureel aan te pakken. Onderzocht wordt welke mogelijkheden er zijn om
circusdocenten erkend te certificeren. Docenten van Circus Rotjeknor zullen
deelnemen aan de programma’s die er ontwikkeld worden.
Tijdens teamdagen
zullen docenten van Circus Rotjeknor hun vaardigheden bijhouden en uitbreiden.
Al dan niet onder deskundige begeleiding zullen de circusdocenten onderricht
krijgen in pedagogische, didactische, artistieke en circustechnische
vaardigheden.
Bij circusactiviteiten
speelt de veiligheid een prominente rol. Docenten van Circus Rotjeknor worden
regelmatig bijgespijkerd in het kunnen geven van EHBO. Sinds kort beschikt
Circus Rotjeknor over een medische staf met deskundigen die als vrijwilliger
advies geven en aanwezig zijn bij circusvoorstellingen. De medische staf zal een
programma opstellen met eisen waaraan de docenten van Circus Rotjeknor moeten
voldoen.
In de overtuiging dat
via het circusspel een goede bijdrage geleverd kan worden aan de ontwikkeling
van kinderen, wil Circus Rotjeknor graag zoveel mogelijk kinderen eraan mee
laten doen. De aanpak en de inzichten zijn inspirerend voor iedereen die zich
met kinderen bezighoudt: ouders, leerkrachten, kinderwerkers en meer.
- De komende jaren wil
Circus Rotjeknor met de cursussen circusspel-begeleiding veel van de inzichten
en mogelijkheden van het circusspel overdragen aan anderen.
- Via circus-clinics
op scholen in het Speciaal Onderwijs wil Circus Rotjeknor bekendheid geven aan
de mogelijkheden die er zijn voor kinderen met een beperking.
- Vanwege samenwerking
met andere organisaties zoals Jantje Beton en het Wereld Kinderfestival geniet
Circus Rotjeknor nationale en internationale bekendheid. Deze bekendheid kan nog
worden vergroot door meer mee te doen aan internationale jeugdcircusfestivals.
- De website van
Circus Rotjeknor is voorzien van veel informatie en wordt druk bezocht. De
digitale mogelijkheden met o.a. webformulieren worden steeds meer benut.
- Met flyers, posters,
folders en andere publicaties worden duizenden mensen op de hoogte gehouden van
de activiteiten van Circus Rotjeknor.
- Een eigen, markante,
oefenruimte zal enorm bijdragen aan de uitstraling van het circus.
- Natuurlijk geniet
Circus Rotjeknor vooral bekendheid door het grote aantal deelnemers en
toeschouwers.
De doelstelling van
Circus Rotjeknor is een pedagogische. Dit is de rede dat veel van de
circusactiviteiten van Circus Rotjeknor plaatsvinden op scholen. Jaarlijks
vertonen meer dan 7.000 scholieren hun kunsten in de piste van Circus Rotjeknor.
De leerlingen oefenen in allerlei circustechnieken: acrobatiek, balanceren,
jongleren e.d. en leren ook een act te maken die ze vervolgens uitvoeren voor
publiek. Omdat het jeugdcircus steeds minder het imago ‘kinderachtig’ heeft,
doet een groeiend aantal middelbare scholieren mee aan de activiteiten. Circus
Rotjeknor is met de circusprojecten voornamelijk actief in Rotterdam en de
omgeving en verzorgt de activiteiten op alle type scholen. In de komende jaren
zal Circus Rotjeknor nog steeds vele scholen bezoeken met de circus
projectdagen. In 2008 vindt er een samenwerkingsverband plaats met de
Kunstzinnige basisscholen in Rotterdam. Alle leerlingen zijn gedurende twee of
drie weken actief bezig met het circusproject. Circus Rotjeknor instrueert de
leerkrachten, leent circusmaterialen uit en ondersteunt de circusvoorstelling
met decor en geluid. De kinderen zijn, zoals gebruikelijk bij Circus Rotjeknor,
de artiesten.
De vraag naar
circuslessen in het kader van de brede school groeit enorm.Circus Rotjeknor kan
met de beperkte bezetting nauwelijks aan de vraag voldoen. Om de capaciteit te
vergroten wil Circus Rotjeknor de ervaring, vaardigheden en kennis graag
uitdragen via cursussen circusspel begeleiding voor Pabo studenten en studenten
van MBO’s. Op deze manier verwacht Circus Rotjeknor indirect nog veel meer
kinderen mee te laten doen aan het circusspel. Naast de cursussen voor
circusbegeleiders zal Circus Rotjeknor zelf ook actief blijven in het kader van
de brede school. Dit onder andere om bij te blijven in de ervaring met de
doelgroep waar het om gaat.
Twee weken per jaar
komen kinderen van basisscholen op bezoek bij Circus Rotjeknor, met het project
‘Kunstkijken’ van de SKVR. In eerste instantie valt het de kinderen wat
tegen dat ze in een gewone gymzaal terecht zijn gekomen. Eenmaal bezig met het
circus raken ze reuze enthousiast en op het eind zouden ze heel graag nog langer
blijven. Met een eigen circus oefenruimte zal het mogelijk worden om kinderen
het hele schooljaar door te ontvangen. Voor de kinderen zou het prachtig zijn om
dan ook nog eens een echte circus oefenruimte te bezoeken. De beleving zal nog
veel indrukwekkender worden.
Het is in de
doelstelling van Circus Rotjeknor opgenomen om een zo breed mogelijke groep
kinderen uit de samenleving te bereiken. Omdat blijkt dat met name allochtone
kinderen zich niet zo snel aansluiten bij de vaste kerngroepen van Circus
Rotjeknor, vindt een groot deel van de circusactiviteiten op scholen en in de
wijken plaats. Circus Rotjeknor is voortdurend op zoek naar mogelijkheden om
zoveel mogelijk kinderen bij het circusspel te betrekken. De doelgroep die het
minst deelneemt aan circusactiviteiten bestaat uit jongeren vanaf 15 jaar en dan
met name allochtone jongeren.
In 2009 wanneer
Rotterdam Jongerenstad van Europa is zal Circus Rotjeknor zich extra inzetten om
de doelgroep van allochtone jongeren te bereiken. Samen met de organisatie van
Rotterdam Jongerenstad wordt bekeken op welke manier deze jongeren te betrekken
zijn bij het circus. Een mogelijkheid is voort te borduren op het project ‘Een
koud kunstje’ dat in het voorjaar van 2007 samen met Codarts is uitgevoerd in
opdracht van het Stadsmentoraat voor jongeren. Met Rotterdam Jongerenstad zullen
er afspraken gemaakt worden over de activiteiten, de locaties en het aantal te
bereiken jongeren. Ook over de financiering zullen afspraken gemaakt worden. De
opzet is om de financiering rond te krijgen via bijdragen van fondsen en uit het
budget van Rotterdam Jongerenstad zodat structurele subsidie vanuit het
Cultuurplan niet nodig zal zijn.
Een adequate circus
oefenruimte waar jongeren hun talenten kunnen ontplooien, zal zeker bijdragen
aan het versterken van de positie van Rotterdam als stad die duurzaam
aantrekkelijk is voor jongeren.
Tot de speciale
doelgroepen behoren de kinderen met verstandelijke en/of lichamelijke
beperkingen. Via de projecten op scholen in het speciaal onderwijs maken
kinderen met beperkingen kennis met het circusspel. Circus Rotjeknor wil de
‘Club Speciaal’ waarbij kinderen met een verstandelijke beperking langdurig
aan het circus meedoen continueren. Bij een oefenruimte met voorzieningen die
het geschikt maken om kinderen met lichamelijke beperkingen te ontvangen zal
Circus Rotjeknor ook activiteiten voor deze kinderen gaan organiseren.
Steeds meer
jeugdcircussen uit Europa werken met elkaar samen. Vanaf oktober 2005 bestaat
het ‘Network International Circus Exchange’ (N.I.C.E) waarin jeugdcircussen
uit 15 landen vertegenwoordigd zijn. Vanuit dit netwerk worden regelmatig
festivals georganiseerd door heel Europa. Circus Rotjeknor is aangesloten bij
het netwerk en zal de komende jaren een actievere rol gaan spelen. In 2008 zal
de jaarlijks conferentie in Amsterdam worden gehouden. Tijdens deze conferentie
zal Circus Rotjeknor de mogelijkheden voor de komende jaren bespreken. Het
deelnemen aan internationale festivals en het eventueel organiseren van een
jeugdcircusfestival in Rotterdam horen daarbij.
Circus
Rotjeknor heeft naast de Europese contacten ook connecties elders in de wereld.
Zo is Circus Rotjeknor actief in het kader van ontwikkelingssamenwerking en is
er regelmatig contact met de circussen in Ethiopië. In de komende jaren zal
Circus Rotjeknor in samenwerking met Mano, het bureau voor maatschappelijke
ontwikkeling, uitwisselingen organiseren waar artiesten van Circus Rotjeknor, de
jongeren vanaf 15 jaar, aan meedoen. Wederzijds respect en ‘leren van
elkaar’ staat altijd centraal bij de ontmoetingen.
De
financiering van de internationale activiteiten zal voor het grootste deel
gevonden worden uit bijdragen van fondsen en sponsors. In het kader van het
Cultuurplan vraagt Circus Rotjeknor een ondersteunende bijdrage die met name
bedoeld is voor de personele lasten die betrekking hebben op de
internationalisering.
De
organisaties waar Circus Rotjeknor in het kader van de internationalisering mee
samen zal werken zijn:
- Het
Wereld Kinderfestival, dat jaarlijks een internationaal programma verzorgt
met uitwisselingen met jeugdgroepen die actief zijn in de podiumkunsten.
- Circus
for Development, een Nederlandse organisatie van circusartiesten en
circusdocenten met het doel om jeugdcircus voor kansarme kinderen in
ontwikkelingslanden te steunen
- Stichting
Vrienden van Circussen in Ethiopië, een organisatie die vriendschappelijke
contacten stimuleert met de circussen in Ethiopië.
- Oxfam
/ Novib, de hulporganisatie die financiële ondersteuning biedt bij
samenwerkingsprojecten.
- Bureau
voor Maatschappelijke ontwikkeling Mano, een projectbureau dat advies en
ondersteuning biedt bij de verwezenlijking van plannen met een
sociaal-maatschappelijke oogmerk.
[1] Zie o.a. “De Rotterdamsche koorddansersfamilie Magito” door dr. E.Wiersum in het Rotterdamsch Jaarboekje 1920